Wat is cultuur en is het te grijpen?

Cultuuravontuur – deel 1

Organisatiecultuur lijkt ongrijpbaar. Wat is cultuur eigenlijk en is cultuurverandering mogelijk? In dit cultuuravontuur duiken we in de beginselen van cultuur en komen we met een paar concrete knoppen waar je aan kunt draaien.

Laten we eens kijken naar de definitie van organisatiecultuur. Formeel gezien is het een verzameling van normen, waarden en gedragingen die gedeeld worden door medewerkers van een organisatie. Of, om het wat informeler te zeggen: het is de manier waarop we hier de dingen nu eenmaal doen. Het heeft te maken met het gevoel dat je hebt op maandagochtend wanneer je naar je werk gaat.

Maar waarom is cultuur eigenlijk zo belangrijk?

Cultuur heeft invloed op verschillende aspecten binnen een organisatie. Het is van invloed op het verzuimpercentage, de mate van loyaliteit van medewerkers, de productiviteit en het draagvlak voor veranderingen. Vooral in deze tijd van arbeidskrapte en de voortdurende behoefte aan wendbaarheid is cultuur een cruciale factor geworden.

En maar liefst 41% van de medewerkers ziet cultuur als een reden om te blijven of om juist te vertrekken bij een organisatie, volgens een onderzoek van IBM uit 2021. Dit onderstreept het belang van een sterke en positieve organisatiecultuur.

Kunnen we cultuur eigenlijk veranderen?

En is het wel wenselijk om dat te doen? De afgelopen tijd ben ik me gaan verdiepen in de complexiteit van cultuurverandering en de mogelijke knoppen waar we aan kunnen draaien, geïnspireerd door het gedachtegoed van Peter Senge.

Vaak voelt organisatiecultuur als iets ongrijpbaars. Het geeft organisaties of veranderaars zelfs een excuus wanneer veranderingen niet slagen: “We weten het ook niet, het ligt aan de cultuur.” Cultuurverandering is inderdaad een uitdaging. Maar moeten we het daarom maar helemaal achterwege laten?

“Company cultures are like country cultures. Never try to change one. Try, instead, to work with what you’ve got.”

Peter Drucker

Misschien is de eerste stap wel om te accepteren dat de cultuur is zoals hij is. Laten we kijken naar wat wel werkt binnen de cultuur. Laten we onderzoeken waarom bepaald gedrag binnen de cultuur handig is en beloond wordt. Gedrag is altijd logisch binnen een bepaalde context.

Het stellen van een ontschuldigende vraag kan hierbij helpen. Bijvoorbeeld: Wat brengt de cultuur teweeg? Wat maakt dat bepaald gedrag nodig is? Door deze vragen te stellen, kunnen we dieper inzicht krijgen in de dynamiek van de cultuur.

Een ander inspirerend citaat, dit keer van Richard Branson, luidt:

“There’s no magic formula for great company culture. The key is just to treat your staff how you would like to be treated.”

Richard Branson

Cultuur gaat over ‘hoe’. Neem de tijd om samen met het team waar je invloed op hebt, te bepalen hoe jullie willen werken en hoe succes eruitziet. De vijf disciplines voor een lerende organisatie van Peter Senge kunnen hierbij als leidraad dienen.

Vijf disciplines van een lerende organisatie

1. Systeemdenken: kijk naar het geheel en ga dieper in op de patronen binnen de cultuur.
2. Persoonlijke meesterschap, waarbij individueel leren de basis vormt voor het leren van de organisatie als geheel.
3. Mentale modellen, de diepgewortelde aannames en generalisaties die invloed hebben op het gedrag.
4. Gedeelde visie ontwikkelen, waarbij we samen bepalen waar we naartoe willen in de toekomst.
5. Teamleren, waarbij samenwerking, een gedeelde visie en individueel leren hand in hand gaan.

Cultuurverandering en inhoud gaan hand in hand. Cultuurverandering kan niet plaatsvinden zonder inhoud, maar inhoud alleen is ook niet voldoende. Als we ons voornamelijk richten op visie en strategie, gaan we voorbij aan het feit dat gedrag niet altijd vanzelfsprekend volgt uit de inhoud.

Laten we dus op ons avontuur naar een betere organisatiecultuur de tijd nemen om de bestaande cultuur te begrijpen, te waarderen wat werkt en te onderzoeken waar verbeteringen mogelijk zijn. Laten we samen bouwen aan een omgeving waarin mensen floreren.

Het volgende cultuuravontuur gaat over de waarde van context

PS: Vergeet niet deze blog te delen met anderen die ook geïnteresseerd zijn in de kracht van organisatiecultuur 😉